Van; Yukarı Denizin İncisi

Durgun sularında her gün farklı bir yüzünü gösterir Van Gölü. Gündoğumunda, günbatımında, fırtınasında, yağmurunda başkadır… Ama hep sessizdir. Sırları vardır. Suyunun altına sakladığı sırlar. Bunlardan biri çağlar boyu içinde yaşattığı incisidir.

Yazı ve Fotoğraflar: Serra Akcan

“Bir gün yüce bulut Süphan Dağı’nın kulağına sırlı bir öykü fısıldar. Yıllardır bulutların arasından Van Gölü’nün, Yukarı Deniz’in mavi sularını seyreden Süphan Dağı hayretler içinde kalır ve eğilip Van Gölü’ne bakmak ister. Çünkü bulut, Yukarı Deniz’in yüreğinde canlı bir inci saklandığını söylemektedir. Öyküye göre canlı inci, gelincikler açtığında derelere gelmekte, dans etmektedir. Süphan Dağı eteklerinden gürül gürül göle akan bir deresi olmadığı için üzülür, ağlar göz yaşları birikir ve Arin Gölü olur. İnciler oraya da gelir ama Süphan Dağı yine göremez onları. Söylenene göre bu hasret devam etmektedir ve bu yüzden son yıllarda kar tutmaz Süphan’ın dorukları…” Böyle anlatıyor Prof. Dr. Mustafa Sarı Van Gölü’nü, geniş coğrafyayı; dağı, gölleri, dereleri…

Durgun sularında her gün farklı bir yüzünü gösterir Van Gölü. Gündoğumunda, günbatımında, fırtınasında, yağmurunda başkadır… Ama hep sessizdir. Sırları vardır. Suyunun altına sakladığı sırlar. Bunlardan biri çağlar boyu içinde yaşattığı incisidir. Eski çağlardan beri Van Gölü çevresini ziyaret eden yerli ve yabancı gezginlerin seyahatnamelerine konu olmuş bir balık yaşar bu denizde. Latince adı Chalcalburnus tarichi olan inci kefali, dünyada sadece Van Gölü ve civarındaki göllerde yaşayan endemik bir balık türü. Adına kefal dense de kendisi sazangillerden.

İnci kefalinin Van Gölü’ne ne zaman ve nasıl girdiği konusunda fazla bir bilgimiz yok. Ali Demirsoy’un Türkiye Zoocoğrafyası “Hayvan Coğrafyası” isimli kitabında bu günkü Van Gölü’nün yerinde Muş Ovası’nı da içine alan büyük bir tatlı su gölünün bulunduğu; bu gün Muş il sınırlarından geçen Murat Nehri’nin bu göle bağlandığı, dolayısıyla Batı Asya ile Avrupa formlarının bu iç göl aracılığı ile buraya kadar ulaşmış olabileceği söyleniyor. Aslında bir tatlı su balığı olan inci kefali, Nemrut Volkanı’nın Muş Ovası çıkışını kapatması ile oluşan ve çevresindeki volkanik karakterli karasal yapılardan etkilenerek acı su ekosistemi haline geliyor. Chalcalburnus cinsi balıklar acı ve tuzlu sulara zamanla alışabiliyorlar. Tahminen Van Gölü oluşmadan önceki iç gölde bulunan Chalcalburnus, zamanla gölün sodalı-tuzlu sularında yaşamaya alışmış, diğer türlerden farklılaşarak “Chalcalburnus tarichi” olarak adlandırılmış.