Astipalea’da Paskalya

Ege Denizi’nin uçuk mavi sularında yer alan sayısız Yunan adalarının içinde Astipalea Yunan kültür ve geleneğinin geçmişte olduğu gibi canlılıkla devam ettiği bir ada…

Yazı: Mehmet Sait Taşkıran / Fotoğraf: Umut Kaçar

Helenistik çağın önemli limanlarından olan ada geçmişte diğer adalar gibi korsanların ele geçirmek istediği yerlerin başında geliyordu. Bizanslıların yaptırdığı Agios Ioannis Kalesi ile korunan Astipalea bir süre Venediklilerin elinde kaldı. Mavi beyaz evlerin sıralandığı yamaçlarda göze çarpan diğer yapılar, hala aktif olan dinsel geleneklerin icra edildiği kiliseler geçmişten izler taşıyor. İnanç da kültür gibi yunanlılar için vazgeçilmesi imkânsız bir değer. Öyle ki Astipalea Adası aynı zamanda Ortodoks Yunanlıların Paskalya törenleriyle anılıyor. Özellikle yaz dönemi turistlerle dolup taşan ada kışın da adanın yerlileri ve komşu adalardan paskalya törenleri için gelenler tarafından bir başka ruhani havaya bürünüyor. Mavi beyaz evlerin sıralandığı dar sokaklarda, kiliselerde İsa’nın çarmıha gerilişi, vefatı ve yeniden dirilişi hem sonsuz bir matemin hüznü hem de yeniden doğuşun sevinciyle birlikte günlerce kutlanıyor.

En geniş folklorik zenginliğe sahip Paskalya şenliğine genç yaşlı bütün Astipalea sakinleri katılıyor. Ortodoks Yunanlılara özgü Paskalya kutlama zamanı değişiklik gösterebiliyor. Kutlama bahar gündönümünden(ekinoks) sonraki ilk Pazar gününe denk geliyor. Yunanistan’ın tamamında Paskalya’dan önceki Kutsal Hafta boyunca çok çeşitli adetler ve geleneklere tanık olunur. Diriliş kutlaması hazırlıkları Kutsal Perşembe başlar. O gün, ev hanımları geleneksel olarak “tsorekia” adında özel kekler, bisküviler ve kırmızı boyanmış yumurtalar hazırlarlar. Yumurta yeniden doğuşu, kırmızı rengi ise İsa Mesih’in kanını sembolize eder. Cuma günü Kutsal Hafta’nın en kutsal günü olup, İsa Mesih’in haçtan indirilip defnedilmesine kadar olan süreci kapsayan, İsa Mesih’e olan özlemin doruk noktasıdır. Yas günü olduğu için o gün ev hanımları ev işi yapmaktan kaçınırlar. Kadınlar ve çocuklar kiliseye gidip akşam geçit töreninde yer alacak olan İsa Mesih’in tabut sehpasını çiçeklerle donatırlar.

İsa’nın cansız bedeninin çarmıhtan indirildiği Elem Cuması gecesi Astipalea’da, İsa’nın ölü bedenini temsil eden, üzeri çiçeklerle dolu epitaphios’lar kiliselerden çıkarılıyor. Epitaphios, kilise içinde ya da dış duvarında bir ölünün anısı için konulan ve ölüyü yalnız ailesiyle birlikte dua eder biçimde gösteren taş ya da madenden levhaya verilen bir isimdir. Epitaphiosların arkasından tüm Astipalea halkı hüzünlü duygularla kasabanın anayollarını dolaşır. Cumartesi gecesi ise hüznün yerini sevinçli kutlamalar alır. Gece on ikide kiliseleri dolduran cemaat kandillerin yakılmasıyla bu kez İsa’nın dirilişini kutlar. Herkes birbirini tebrik ederken tüm yılın bereketli geçmesi için kilisede dualar edilir. Dualar eşliğinde ilk yakılan kandilden alınan ışık evlere getirilir. Işığın evlere kadar olan yolculuğu renkli bir seremoni havasındadır. Kutlamanın devam ettiği paskalya gecesinin en renkli bölümünde ise Hora(Meryem Ana) ve Yalos(Aya Nikola) kiliseleri arasında havai fişek yarışı gerçekleşir. Geç saatlere kadar süren şenlik sonrası ada halkı ruhani bir arınma sonrasında eğlenerek şenliğe devam ederler.